كارگزارى كرد و مرگش به پيش انداخت . « 1 » بدينسان آن دژ سه‌بار به دست سلطان ملكشاه گشوده شد . ولادت سلطان اعظم معزّ الدنيا و الدين ابو الحارث سنجر بن ملكشاه بن الب ارسلان بن داود بن ميكاييل بن سلجوق ؛ يمين امير المؤمنين او در رجب سال چهارصد و هفتاد و هفت ، به روز آدينه بيست و پنجم آن ماه ، در شهر سنجار از نواحى جزيره زاده شد . « 2 » در كتابى از حذيفة بن يمان « 3 » - كه خداى از او خرسند باد - نقل شده كه رسول خدا - صلّى اللّه عليه و سلم - گفته است : مردى در آخر زمان بيايد و آهنگ رود جيحون كند و از آنجا با سپاهى بزرگ متوجّه بيرون خاوران شود و خدايگان خراسان بشكند و تركان . . . « * » مردى گندمگون با سر

--> ( 1 ) . پس از مرگ خدايگان سمرقند و ماوراء النهر ، شمس الملك ، در محرم سال 473 ه جاى او را برادرش ، حسن اغتكين ، گرفت . اين زمان تكش ، برادر ملكشاه ، از آمودريا گذر كرد و رهسپار بخارا شد . حسن با حدود هشت‌هزار تركمان با او رودررو شد و در جنگى در جراوند ( در ميانهء بخارا و ترمذ ) تكش شكست خورد و حسن به سمرقند درآمد . سبط ابن جوزى ( 207 ) . در شعبان همان سال ( سال 473 ه ) تكش بر برادرش ملكشاه شوريد و بر مرورود و مروشاهجان و ترمذ و ديگر شهرها دست يافت و به نيشابور رفت ، ولى برادرش ملكشاه پيش از او به آن شهر رسيد . وقتى تكش اين بدانست ، از آنجا رفت و در ترمذ در حصار شد . سلطان او را در آنجا در حصار گرفت تا اينكه در ميان ايشان صلح افتاد . ابن اثير ( 10 / 40 ) . به سال 475 ه سلطان ملكشاه كوشيد تا از نو برادر سركش خود ، تكش ، را به فرمان خويش درآورد . به سال 477 ه تكش از نو بر برادرش ملكشاه شوريد و در ناحيهء سرخس بر مرورود و چند شهر ديگر دست يافت ، ولى سلطان ملكشاه آهنگ تكش كرد و پس از اينكه وعده‌ها داد كه او را آزارى نرساند ، وى را گرفت . با اينكه كسانى عرضه داشتند كه فرزند وى ، احمد ، را حكومت دهد ، سلطان فرمان داد كه سرمه در چشمش كنند ، كه كردند و او را در بند نمودند ( ابن اثير 10 / 46 و سبط ابن جوزى 233 - 229 ) . در نهم جمادى الثانى سال 478 ه تكش را به دژ فيروزكوه بردند و او در بيستم رمضان بدانجا رسيد . نك . به : سبط ابن جوزى 237 . ( 2 ) . در راوندى ( 279 ) زادگاه سنجر در سوريه است و ولادتش در سال 479 ه بنابه گفتهء ابن اثير ( 10 / 48 ) سنجر در 25 رجب سال 477 ه در شهر سنجا زاده شده است ، ولى همو سال 479 ه را هم به‌عنوان تاريخ ولادت وى مىآورد . سال 479 ه در جوزجانى ( 1 / 46 ) و ابن جوزى ( 10 / 178 ) و ابن خلكان ( 2 / 428 ) هم مىآيد . ( 3 ) . حذيفة بن حسين بن جابر بن ربيعة بن عمر بن جروه عبسى يمان از اصحاب حضرت محمد و از ياوران او بود . به سال 36 ه در مدائن درگذشت و گورش در سلمان پاك در نزديكى مدائن جاى دارد . نك . به : ابن جوزى ( 10 / 178 ) . ( * ) در اينجا واژهء « لمرايه » بود كه ظاهرا بىمعناست ، و دكتر نور الدين مىگويد كه شايد « الخطائيه »